Od Stoczka Łukowskiego do Płocka

Biskup Adolf Piotr Szelążek (1865-1950) odegrał znaczącą rolę w dziejach Kościoła oraz w historii narodu. Kierując się wysoką miarą życia chrześcijańskiego pozostawił przykład patriotyzmu, umiłowania Kościoła i całkowitego zawierzenia Bożej Opatrzności. Niniejszy fragment monografii opracowanej przez dk. prof. Waldemara Rozynkowskiego pt. „Biskup Adolf Piotr Szelążek w Zamku Bierzgłowskim (1946-1950)”, przedstawia pierwszą jego część: „Od Stoczka Łukowskiego do Płocka”.

Przyszły biskup urodził się 30 lipca 1865 roku w Stoczku Łukowskim na Podlasiu. Taka data widnieje w metryce urodzenia oraz w części znanych nam źródeł dotyczących życia biskupa. Trzeba jednak odnotować, że w większości zachowanych dokumentów, jako data urodzin widnieje dzień 1 sierpnia. Adolf Piotr był synem Stanisława Kostki Szelążka (1839-1925) oraz Marianny z domu Grigoriew (Gregoriew) (ok. 1840/1843-1867). Rodzice zawarli związek małżeński 20 listopada 1862 roku w kościele parafialnym w Łukowie. Adolf miał dwóch braci, starszego brata Władysława (1863-1941) oraz młodszego Juliana (1867 rok), który prawdopodobnie zmarł krótko po urodzeniu.

Adolf Piotr został ochrzczony 13 sierpnia 1865 roku w kościele parafialnym w Stoczku Łukowskim. Poniżej przytaczamy zachowany tekst wpisu, który został uczyniony do księgi urodzonych:

Działo się w mieście Stoczku dnia trzynastego sierpnia 1865 roku o godzinie dwunastej w południe. Stawił się Stanisław Szelążek lat dwadzieścia pięć mający Pisarz Gminy Prawda w Mieście Stoczku zamieszkały w obecności Bartłomieja Lewandowskiego lat czterdzieści pięć i Walentego Bąka lat trzydzieści sześć liczących obu obywateli miasta Stoczka i okazał nam Dziecię płci męskiej urodzone w Stoczku dnia trzydziestego Lipca roku bieżącego o godzinie jedenastej w nocy z jego małżonki Maryanny z Grygoriewów lat dwadzieścia pięć mającej. Dziecięciu temu na chrzcie świętym odbytym w dniu dzisiejszym przez Księdza Pawła Szepietowskiego Emeryta nadane zostały dwa imiona ADOLF PIOTR, a rodzicami jego chrzestnymi byli Ksiądz Tomasz Nowacki Proboszcz i Adolfina Bogdanowicz. Akt ten stawającemu i świadkom przeczytany przez nas i ojca podpisany został, świadkowie zaś pisać nie umieją.

Pierwsze lata dzieciństwa Adolfa Piotra przyniosły mu ból osierocenia, gdyż 9 lutego 1867 roku zmarła jego mama. Przyszły biskup miał wtedy nieco ponad półtora roku. Ojciec Stanisław ożenił się powtórnie, jego wybranką była Eleonora Dobraczyńska (1844-1930). Eleonora otoczyła małego Adolfa Piotra troskliwą opieką i to ona miała ogromny wpływ na jego wychowanie.

Szkołę powszechną Adolf Piotr ukończył w Węgrowie, natomiast gimnazjum w Siedlcach. We wrześniu 1883 roku przekroczył próg Seminarium Duchownego w Płocku. Święcenia kapłańskie otrzymał 26 maja 1888 roku w katedrze płockiej. 2 sierpnia 1888 roku został skierowany jako wikariusz do posługi w parafii św. Bartłomieja w Płocku. W okresie seminaryjnym dał się poznać jako zdolny oraz pracowity kleryk, dlatego już we wrześniu 1889 roku został wysłany na dalsze studia do Akademii Duchownej w Petersburgu. Tam 6 lipca 1893 roku uzyskał tytuł magistra świętej teologii. Następnie powrócił do Płocka i pełnił różne ważne funkcje diecezjalne: od 1893 roku wykładowcy w seminarium duchownym oraz sekretarza w konsystorzu generalnym, w latach 1896-1904 regensa konsystorza, w latach 1902-1910 egzaminatora prosynodalnego oraz cenzora ksiąg, w latach 1894-1896 obrońcy węzła małżeńskiego w sądzie biskupim, administratora parafii w Radzikowie (1897-1907) i Orszymowie (1907-1918), od 1902 roku był także członkiem kapituły katedralnej płockiej.

Ks. A. Szelążek wiele czasu poświęcał także na działalność społeczno – charytatywną. Dostrzegał ogromne ubóstwo wielu rodzin, problem bezrobocia, emigrację zarobkową oraz brak edukacji wśród dzieci i młodzieży. W związku z tym organizował różne wydarzenia charytatywne, w latach 1908-1918 był członkiem, a następnie prezesem Płockiego Towarzystwa Dobroczynności. Z jego inicjatywy w ramach działalności Towarzystwa zorganizowano Sale Pracy św. Józefa dla chłopców z dwoma oddziałami: krawieckim i stolarskim.

W kwietniu 1904 roku ks. A. Szelążek wyjechał ponownie do Petersburga. Został tam delegowany przez kapitułę katedralną płocką na jednego z czterech asesorów Rzymsko-Katolickiego Kolegium Duchownego w Petersburgu. W Petersburgu przebywał do początku czerwca 1907 roku. Po powrocie do Płocka zaczął ponownie prowadzić zajęcia w seminarium duchownym, wykładał szereg przedmiotów: prawo kanoniczne, filozofię, socjologię, ascetykę i ekonomię polityczną. W latach 1909-1918 pełnił funkcję rektora seminarium płockiego.

Wybuch I wojny światowej zastał go za granicą. Po powrocie do Płocka zaangażował się w dzieło reorganizacji Kościoła katolickiego w odradzającym się państwie polskim. Od 1916 roku brał udział w posiedzeniach i pracach Konferencji Episkopatu Prowincji Warszawskiej jako konsultor biskupa płockiego Antoniego Nowowiejskiego. Od marca 1918 roku pełnił funkcje naczelnika Wydziału Kościoła Katolickiego w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W związku z podjętymi obowiązkami większość czasu spędzał w Warszawie.

29 lipca 1918 roku papież Benedykt XV mianował ks. Szelążka biskupem tytularnym Barki i sufraganem płockim. Jego konsekracja odbyła się 24 listopada 1918 roku w katedrze płockiej. Kontynuowanie obowiązków w Ministerstwie Wyznań Religijnych wpłynęły na to, że nowy biskup najwięcej czasu spędzał nadal w Warszawie, zajmując się w ministerstwie sprawami kościelnymi. W rządzie premiera Antoniego Ponikowskiego biskup Szelążek pełnił kolejno stanowiska: radcy ministerialnego, naczelnika Wydziału Katolickiego, a wreszcie dyrektora departamentu. Był członkiem polskiej delegacji w prowadzonych pertraktacjach pokojowych w Rydze. Podczas tej misji był niezwykle pomocny w kwestiach wyznaniowych, szczególnie odnoszących się do Kościoła katolickiego. W latach 1921-1925 uczestniczył aktywnie w pracach nad przygotowaniem konkordatu między Rzeczpospolitą Polską, a Stolicą Apostolską, zaś po jego ratyfikacji nad wprowadzeniem postanowień konkordatu w życie. Pismem z dnia 8 listopada 1922 roku Święta Kongregacja do spraw Seminariów i Studiów Uniwersyteckich nadała biskupowi Szelążkowi stopień doktora teologii.

Biskup A. Szelążek jest autorem blisko 100 prac naukowych, głównie artykułów, recenzji oraz obszernych listów duszpasterskich. Pośród zainteresowań badawczych biskupa wyjątkowe miejsce zajmują prace z zakresu kościelnego prawa majątkowego. Zagadnieniem uposażenia duchowieństwa katolickiego na ziemiach polskich pod zaborami zajmował się od początku 1916 roku. Stało się to za sprawą biskupa płockiego Antoniego Nowowiejskiego, który od początku XX wieku zajmował się kwestiami uposażenia Kościoła pod zaborami, szczególnie w zaborze rosyjskim. Już na pierwszej konferencji episkopatu metropolii warszawskiej, która miała miejsce w dniach 14-17 grudnia 1906 roku w Warszawie, przedmiotem obrad była sprawa uposażenia duchowieństwa. Następnie zagadnienie to pojawiało się regularnie podczas kolejnych spotkań biskupów.

Biskup A. Szelążek zajmował się intensywnie zagadnieniem uposażenia duchowieństwa przez około 10 lat, do końca 1925 roku, tzn. do momentu kiedy został ordynariuszem diecezji łuckiej na Wołyniu. Nowe obowiązki, a przede wszystkim pobyt na Wołyniu, sprawiły, że biskup nie mógł już tak intensywnie zajmować się kwestiami majątkowymi w Kościele w odrodzonym państwie polskim. Do końca swojego życia należał jednak do największych znawców i autorytetów w kwestii materialnego uposażenia Kościoła na ziemiach polskich od końca XVIII do połowy XX wieku.

Pośród prac biskupa A. Szelążka kwestii uposażenia dotyczą następujące: Majątek Kościoła katolickiego w Królestwie Polskim zabrany przez zeszłe Rządy obliczony na podstawie badań archiwalnych, pozycja ukazała się drukiem w Płocku w końcu 1916 lub na początku 1917 roku; Memorjał w sprawie majątków kościelnych w Królestwie Polskim zabranych na mocy ukazów 1864 i 1865 r., Płock 1917, Drukarnia „Kurjera Płockiego” i „Mazura”, ss. 72; Rys historyczny zaboru dóbr kościelnych w ziemiach Rzeczypospolitej Polskiej od r. 1795, Przegląd Katolicki, R. 31: 1925, nr 1, s. 3-5; nr 2, s. 25-27; nr 4, s. 51-53; nr 6, s. 85-87; nr 10, s. 145-146; nr 11, s. 162-163; Podstawy dotacji duchowieństwa katolickiego w Polsce w okresie przedkonkordatowym, Toruń 1947, ss. 161.

Dk. Waldemar Rozynkowski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *